← 리비우스

로마사

§7.33.1-7.33.18

발레리우스 코르부스의 분전과 삼니움인의 패배

집정관 발레리우스 코르부스가 병사들과 친근하게 교류하고 몸소 최전선에서 모범을 보임으로써 로마군을 고무하였으며, 완강한 삼니움인들과의 치열한 격전 끝에 야간에 결정적인 승리를 거둔다.

보기 ▾
보기
번역
글꼴
AI ↗
← 이전다음 →
§7.33.1

​non alias1 militi familiarior dux fuit omnia inter infimos militum haud gravate munia obeundo, in ludo praeterea militari, ​cum velocitatis viriumque inter se aequales2 certamina ineunt, comiter facilis; vincere ac vinci vultu eodem, nec quemquam aspernari parem, qui se offeret;

이보다 더 병사들과 친근한 지휘관은 다른 어떤 때에도 없었으니, 그는 가장 지위가 낮은 병사들 사이에서 모든 임무를 기꺼이 수행하였고, 나아가 군사 훈련 및 경기에서, 그들이 서로 속도와 힘을 겨루는 동등한 승부에 나설 때 친근하고 겸손하였으며, 승리와 패배를 같은 표정으로 맞이하였고, 스스로 도전해 오는 자가 있다면 누구도 대등한 상대로서 경멸하지 않았다.

§7.33.3

​factis benignus pro re, dictis haud minus libertatis alienae quam suae dignitatis memor, et, quo nihil popularius est, quibus artibus petierat magistratus, iisdem gerebat.

행동에서는 자신의 형편에 따라 관대하였고, 말에서는 타인의 자유를 존중하는 일에 있어 자신의 존엄을 잊지 않는 것 못지않았으며, 인민에게 이보다 더 인기 있는 일은 없겠으나, 관직을 얻기 위해 사용했던 바로 그 기술로써 관직을 수행하였다.

§7.33.4

​itaque universus exercitus incredibili alacritate adhortationem prosecutus ducis castris egreditur. Proelium, ​ut quod maxime umquam,3 pari spe utrimque, aequis viribus, cum fiducia sui sine contemptu hostium commissum est.

그리하여 전군은 믿을 수 없는 열의를 가지고 지휘관의 독려를 따르며 진영을 나섰다. 전투는, 그 어느 때보다도 격렬하게, 양측이 동등한 희망과 호각의 전력을 가지고, 적에 대한 경멸 없이 자신에 대한 신뢰를 품은 채 시작되었다.

§7.33.6

​Samnitibus ferociam augebant novae res gestae et paucos ante dies geminata victoria, Romanis contra quadringentorum annorum decora et conditae urbi aequalis victoria;4

삼니움인들에게는 최근의 전공과 며칠 전의 거듭된 승리가 맹렬함을 더해주었고, 반대로 로마인들에게는 400년 동안의 영예와 도시 창건과 나이를 같이하는 승리의 역사가 힘을 실어주었다.

§7.33.7

​utrisque tamen novus hostis curam addebat. pugna indicio fuit, quos gesserint animos; namque ita conflixerunt, ut aliquamdiu in neutram partem inclinarent acies. tum consul trepidationem iniciendam ratus, ​quando vi pelli non poterant, equitibus inmissis turbare prima signa hostium conatur.

그러나 양측 모두에게 새로운 적은 염려를 더해주었다. 전투는 그들이 어떤 투지를 품고 있었는지를 보여주는 증거였다. 왜냐하면 그들은 한동안 대열이 어느 쪽으로도 기울지 않을 정도로 격렬하게 충돌했기 때문이다. 이때 집정관은 적에게 공포를 불어넣어야겠다고 생각하여, 힘으로 밀어낼 수 없었기에, 기병을 투입하여 적의 전방 군기를 교란하고자 시도하였다.

§7.33.9

​quos ubi nequiquam tumultuantes in spatio exiguo volvere turmas vidit nec posse aperire in hostes viam, ​revectus ad antesignanos legionum cum desiluisset ex equo, “nostrum” inquit “peditum illud, milites, est opus; agitedum, ut me videritis, quacumque incessero in aciem hostium, ferro viam facientem, sic pro se quisque obvios sternite; illa omnia, qua nunc erectae micant hastae, patefacta strage vasta cernetis.”

그는 기병들이 좁은 공간에서 소란만 피우며 무의미하게 선회하고 있을 뿐, 적들을 향한 길을 열지 못하는 것을 보고, 군단의 전방 병사들에게로 말을 타고 돌아와 말에서 뛰어내린 뒤 다음과 같이 말했다. “병사들이여, 저것은 우리 보병의 일이다. 자, 나를 보라. 내가 적의 전열 어디로 나아가든 검으로 길을 여는 것을 보거든, 여러분도 저마다 마주치는 적들을 쓰러뜨려라. 지금 창들이 곧게 서서 번뜩이는 저 모든 곳이 거대한 도륙으로 활짝 열리는 것을 보게 될 것이다.”

§7.33.11

​Vix haec dicta dederat, cum equites consulis iussu discurrunt in cornua legionibusque in mediam aciem aperiunt viam. primus omnium consul invadit hostem et, cum quo forte contulit gradum, obtruncat.

그가 이 말을 채 마치기도 전에, 기병들은 집정관의 명령에 따라 양 날개로 흩어졌고 군단병들을 위해 적의 전열 중앙으로 향하는 길을 열었다. 집정관이 가장 먼저 적에게 돌격하여, 우연히 맞닥뜨린 자를 베어 쓰러뜨렸다.

§7.33.12

​hoc spectaculo accensi dextra laevaque ante se quisque memorandum proelium cient; stant obnixi Samnites, quamquam plura accipiunt quam inferunt vulnera. aliquamdiu iam pugnatum erat, ​atrox caedes circa signa Samnitium, fuga ab nulladum parte erat; adeo morte sola vinci destinaverant animis.

이 광경에 고무되어 좌우에서 누구나 제 앞에 있는 적과 기념비적인 전투를 치렀다. 삼니움인들은 입히는 상처보다 입는 상처가 더 많음에도 불구하고 완강히 버텼다. 전투는 이미 한참 동안 계속되고 있었고, 삼니움인의 군기 주변에서 처참한 학살이 벌어지고 있었으나, 아직 어느 쪽에서도 도망치지 않았다. 그만큼 그들은 오직 죽음으로써만 패배하기로 마음속으로 결심하고 있었던 것이다.

§7.33.14

​itaque Romani, cum et fluere iam lassitudine vires sentirent et diei haud multum superesse, accensi ira concitant se in hostem.

그리하여 로마인들은 이미 피로로 인해 힘이 빠져나가는 것을 느끼고, 날도 얼마 남지 않은 것을 보며 분노에 차 적에게 맹렬히 달려들었다.

§7.33.15

​tum primum referri pedem atque inclinari rem in fugam apparuit; tum capi, occidi Samnis; nec superfuissent multi, ni nox victoriam magis quam proelium diremisset.5

그제야 비로소 적의 발걸음이 물러서고 형세가 도주로 기울어지는 것이 분명해졌다. 그때 삼니움인들이 사로잡히고 살육당했다. 만약 밤이 전투보다는 승리를 가로막지 않았더라면 많은 수가 살아남지 못했을 것이다.

§7.33.16

​et Romani fatebantur numquam cum pertinaciore hoste conflictum, et Samnites, cum quaereretur, quaenam prima causa tam obstinatos movisset in fugam, oculos sibi Romanorum ardere visos aiebant vesanosque vultus et furentia ora; inde plus quam ex alia ulla re terroris ortum.

로마인들도 이토록 집요한 적과 맞닥뜨린 적이 없었다고 고백하였고, 삼니움인들 역시 그렇게 완강한 자들을 도주하게 만든 최초의 원인이 무엇이었느냐는 질문을 받았을 때, 로마인들의 눈이 불타오르는 것처럼 보였으며 광기 어린 얼굴과 분노에 찬 입을 보았기 때문이라고 말하였다. 다른 어떤 것보다도 그로 인해 공포가 생겨났다는 것이었다.

§7.33.17

​quem terrorem non pugnae solum eventu, sed nocturna profectione confessi sunt.

그들은 전투의 결과뿐만 아니라 밤의 퇴각으로써 이 공포를 인정하였다.

§7.33.18

​postero die vacuis hostium castris Romanus potitur, quo se omnis Campanorum multitudo gratulabunda effudit.

다음날 로마인은 적의 텅 빈 진영을 차지하였고, 그곳으로 축하해 주려는 캄파니아인의 무리가 대거 몰려들었다.

구문 주해5건
  1. 7.33.1non alias

    부사 alias("다른 때에")를 수반한 부정 표현으로, "다른 어떤 때에도 ~않다"라는 의미를 나타내어 지휘관 발레리우스가 역사상 그 어느 때보다도 병사들에게 친근한 지도자였음을 강조한다.

  2. 7.33.2aequales

    격식상 주격 복수형으로, 동사 'ineunt'의 암묵적인 주어를 서술적으로 수식하여 그들이 서로 '대등한 자들로서' 승부에 나섰음을 나타낸다.

  3. 7.33.5ut quod maxime umquam

    관계대명사 quod를 사용한 관용적인 생략 표현으로, 직역하면 '어느 때보다도 가장 [치열하게 치러진] 전투로서'라는 뜻이며, 부사적으로 작용하여 이 전투가 극도로 치열했음을 강조한다.

  4. 7.33.6conditae urbi aequalis victoria

    '창건된 도시와 대등한(나이가 같은) 승리'란 로마 건국 이래 쌓아 올린 승리의 역사와 그에 걸맞은 오랜 전통을 가리킨다. 형용사 aequalis는 여격 conditae urbi를 지배한다.

  5. 7.33.15ni nox victoriam magis quam proelium diremisset

    접속법 과거완료 diremisset를 사용한 과거 반사실적 가정의 조건절을 구성하며, 주절의 superfuissent('많은 수가 살아남지 못했을 것이다')와 호응한다.

번역: Gemini 3.5 Flash (2026-05-25 공개) · 수정 이력 (1건, 최근 2026-09-21)
  • 2026-09-21 AI 교열 — 주석 1건
urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.33.1-7.33.18