- 저본
- Titi Livi ab urbe condita libri editionem priman, Pars I-IV, Libri I-XL. Editio Stereotypica. Weissenborn, Wilhelm; Mueller, Moritz, editors. Leipzig: Teubner, 1884-1911.
- 번역
- AI 생성(gemini-3.5-flash) — 기계 번역으로 오류가 있을 수 있습니다
- 언어
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.21.1-5.21.17
- 출력
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-28
카밀루스의 신들에 대한 기도와 갱도를 이용한 기습 공격으로 베이이가 함락되는 과정이 묘사된다. 약탈이 행해지는 동안 카밀루스는 지나친 행운에 대한 신들의 반감을 누그러뜨려 주기를 기도하지만, 기도 직후 그의 넘어짐은 훗날 그의 추방과 로마 함락의 불길한 징조로 여겨진다.
ingens profecta multitudo replevit castra. tum dictator auspicato1 egressus, cum edixisset, ut arma milites caperent, “tuo ductu” inquit, “Pythice Apollo, tuoque numine instinctus pergo ad delendam urbem Veios tibique hinc decimam partem praedae voveo. te simul, Iuno regina, quae nunc Veios colis, precor, ut nos victores in nostram tuamque mox futuram urbem sequare, ubi te dignum amplitudine tua templum accipiat.”
출발한 거대한 군중이 진영을 가득 채웠다. 그때 독재관은 점괘를 본 뒤 밖으로 나와, 군사들에게 무기를 잡으라고 포고한 뒤, 이렇게 말했다. “피티아의 아폴론이여, 그대의 인도 하에, 또한 그대의 신성에 감화되어 나는 베이이 도시를 파멸시키기 위해 나아가며, 이곳에서 얻을 전리품의 10분의 1을 그대에게 바치기로 서약하노라. 이와 동시에, 여왕이신 유노여, 지금은 베이이에 거하고 계시나, 승리한 우리를 따라 우리의 도시이자 곧 그대의 도시가 될 곳으로 가시기를 간청하나이다. 그곳에서 그대의 장엄함에 걸맞은 신전이 그대를 맞이할 것입니다.”
haec precatus superante multitudine ab omnibus locis urbem adgreditur, quo minor ab cuniculo ingruentis periculi sensus esset.
이렇게 기도한 뒤, 수적인 우세를 이용하여 모든 방향에서 도시를 공격했다. 이는 갱도로부터 밀려오는 위험에 대한 알아차림을 최소화하기 위함이었다.
Veientes, ignari se iam a suis vatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam in partem praedae suae vocatos deos, alios votis ex urbe sua evocatos hostium templa novasque sedes spectare seque ultimum illum diem agere,2 nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse3 in muros pro se quisque armati discurrunt mirantes, quidnam id esset, quod, cum tot per dies nemo se ab stationibus Romanus movisset, tum velut repentino icti furore inprovidi currerent ad muros. Inseritur huic loco fabula:
베이이인들은 자신들이 이미 자국의 예언자들과 외국의 신탁에 의해 버림받았다는 것, 이미 신들이 자신들의 전리품을 나누어 가지도록 초대받았다는 것, 그리고 다른 신들은 서약에 의해 그들의 도시로부터 불려 나와 적들의 신전과 새로운 거처를 바라보고 있으며, 자신들이 마지막 날을 보내고 있다는 사실을 전혀 알지 못한 채, 갱도로 인해 성벽이 밑에서부터 무너져 내려 요새가 이미 적들로 가득 차 있다는 것 따위는 전혀 두려워하지 않은 채, 의아해하며 각자 무장을 하고 성벽으로 흩어져 달려갔다. 이토록 오랫동안 로마인 중 누구도 초소에서 움직이지 않았는데, 그때 마치 갑작스러운 광기에 사로잡힌 것처럼 무방비하게 성벽으로 달려오는 까닭이 무엇인지 의아해했다. 이 대목에 다음과 같은 전설이 삽입되어 있다.
immolante rege Veientium vocem haruspicis dicentis, qui eius hostiae exta prosecuisset, ei victoriam dari exauditam in cuniculo movisse Romanos milites, ut adaperto cuniculo exta raperent et ad dictatorem ferrent.
베이이의 왕이 제물을 바치고 있을 때, “이 희생물의 내장을 잘라 바치는 자에게 승리가 주어질 것”이라고 말하는 내장 점술가의 목소리가 갱도 안까지 들려왔고, 이에 자극받은 로마 군사들이 갱도를 열고 내장을 빼앗아 독재관에게 가져갔다는 것이다.
sed in rebus tam antiquis si, quae similia veris sint, pro veris accipiantur, satis habeam; haec ad ostentationem scaenae gaudentis miraculis aptiora quam ad fidem neque adfirmare neque refellere operae pretium est.
그러나 이토록 오래된 일에서 사실에 부합해 보이는 것이 사실로 받아들여진다면 나는 그것으로 족하다고 생각한다. 기적을 즐기는 연극적 볼거리에는 더 적합하나 신빙성은 떨어지는 이러한 이야기를 긍정하거나 부정하는 것은 노력할 가치가 없다.
cuniculus delectis militibus eo tempore plenus in aedem Iunonis, quae in Veientana arce erat, armatos repente edidit, et pars aversos in muris invadunt hostes, pars claustra portarum revellunt, pars, cum ex tectis saxa tegulaeque a mulieribus ac servitiis iacerentur, inferunt ignes.
그 순간, 엄선된 군사들로 가득 차 있던 갱도가 베이이 요새에 있는 유노의 신전으로 무장한 이들을 갑자기 쏟아내었다. 그리하여 일부는 성벽 위에서 등 돌리고 있는 적들을 공격했고, 일부는 성문의 빗장을 뜯어냈으며, 다른 이들은 여자들과 노예들이 지붕 위에서 돌과 기와를 던지는 동안 불을 질렀다.
clamor omnia variis terrentium ac paventium vocibus mixto mulierum ac puerorum ploratu complet.
위협하는 자들과 공포에 떠는 자들의 다양한 목소리에 여자들과 아이들의 울음소리가 뒤섞여, 비명 소리가 모든 곳을 가득 채웠다.
momento temporis deiectis ex muro undique armatis patefactisque portis cum alii agmine inruerent, alii desertos scanderent muros, urbs hostibus inpletur; omnibus locis pugnatur;
순식간에 사방에서 성벽 위의 무장한 자들이 떨어지고 성문이 열리자, 어떤 이들은 대오를 지어 돌진하고 어떤 이들은 버려진 성벽을 기어올랐으며, 도시는 적들로 가득 찼다. 모든 곳에서 싸움이 벌어졌다.
deinde multa iam edita caede senescit pugna, et dictator praecones edicere iubet, ut ab inermi abstineatur. is finis sanguinis fuit.
그 뒤 이미 많은 살육이 행해지자 전투는 시들해졌고, 독재관은 전령들에게 무장하지 않은 자들에게는 손을 대지 말라고 선포하도록 명령했다. 이것이 유혈 사태의 끝이었다.
dedi inde inermes coepti, et ad praedam miles permissu dictatoris discurrit. quae cum ante oculos eius aliquantum spe atque opinione maior maiorisque pretii rerum ferretur, dicitur manus ad caelum tollens precatus esse, ut, si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire4 quam minimo suo privato incommodo publicoque populi Romani liceret.
이윽고 무장하지 않은 자들이 투항하기 시작했고, 군사들은 독재관의 허락하에 전리품을 찾아 흩어졌다. 이 전리품이 기대와 예상보다 훨씬 더 많고 가치 있는 물건들로 가득 찬 채 그의 눈앞으로 옮겨질 때, 그는 하늘로 손을 들어 이렇게 기도했다고 전해진다. 만약 신들이나 인간들 중 누군가에게 자신과 로마 인민의 행운이 지나친 것으로 보인다면, 그 반감을 자신에게는 가장 적은 사적인 불이익으로, 그리고 로마 인민에게는 가장 적은 공적인 불이익으로 달래는 것이 허락되기를 청한다고.
convertentem se inter hanc venerationem traditur memoriae prolapsum cecidisse, idque omen pertinuisse postea eventu rem coniectantibus visum ad damnationem ipsius Camilli, captae deinde urbis Romanae, quod post paucos accidit annos, cladem.
이 기도를 올리는 동안 몸을 돌리다가 그가 미끄러져 넘어졌다고 전해지는데, 훗날 일어난 결과를 보고 일을 추측한 이들에게는 이 징조가 카밀루스 자신의 유죄 판결과, 그로부터 몇 년 뒤에 일어난 로마 시 함락이라는 파멸적 재앙에 관련된 것으로 보였다.
atque ille dies caede hostium ac direptione urbis opulentissimae est consumptus.
그리하여 그날 하루는 적들의 살육과 이 극도로 부유한 도시의 약탈로 다 지나갔다.
- 5.21.1auspicato
동사 auspico의 완료 수동 분사 중성 단수 탈격(비인칭 독립 탈격)에서 유래한 부사로, ‘새점을 친 후에’ 또는 ‘길조를 얻은 뒤에’라는 의미를 나타낸다.
- 5.21.5Veientes, ignari se iam a suis vatibus, iam ab externis oraculis proditos, iam in partem praedae suae vocatos deos, alios votis ex urbe sua evocatos hostium templa novasque sedes spectare seque ultimum illum diem agere
형용사 ignari(알지 못하는)가 이끄는 대격과 부정사(A.C.I.)의 장대한 포괄 구조. 병렬된 절들은 1) se iam ... proditos [esse], 2) [iam] deos ... vocatos [esse], 3) alios [deos] ... spectare, 4) seque ... agere이다. 주어 Veientes와 주동사 discurrunt(§5.21.6) 사이의 큰 이격을 파악하는 것이 핵심이다.
- 5.21.6nihil minus timentes quam subrutis cuniculo moenibus arcem iam plenam hostium esse
nihil minus ... quam은 ‘~보다 덜 두려워하는 것은 없다’, 즉 ‘~라는 것을 전혀 두려워하지(예상하지) 않는다’라는 강한 부정 및 대비의 표현이다. 비교 대상인 quam 이하에는 대격 부정사절인 arcem ... esse(요새가 적으로 가득 차 있는 것)가 오고, 그 내부에 독립 탈격 구문인 subrutis cuniculo moenibus(갱도로 성벽이 무너져 내려)가 삽입되어 있다.
- 5.21.15ut, si cui deorum hominumque nimia sua fortuna populique Romani videretur, ut eam invidiam lenire...
접속사 ut가 중복되어 사용된 구문. 조건절(si... videretur)이 사이에 삽입됨에 따라 문두에 놓였던 ut가 ut eam invidiam...으로 다시 한번 반복되고 있다(문체상의 중복 표현).
