- 저본
- Sallust. C. Sallusti Crispi Catilina, Iugurtha, orationes et epistulae excerptae de historiis. Ahlberg, Axel Wilhelm, editor. Leipzig: Teubner, 1919.
- 번역
- AI 생성(gemini-3.5-flash) — 기계 번역으로 오류가 있을 수 있습니다
- 언어
- 日本語 · English · 简体中文 · 한국어
- CTS URN
- urn:cts:latinLit:phi0631.phi001.humanitext-lat3:7-10
- 출력
- Humanitext Reader · reader.humanitext.ai · 2026-10-27
로마 국가가 자유를 얻은 후의 비약적인 성장과 시민들의 용맹 및 검소한 풍습이 아테네와의 비교를 통해 기술되며, 이어서 대외 정복 완료 후 부와 지배욕의 증대로 인해 초래된 도덕적 타락의 과정이 서술된다.
Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere. nam regibus boni quam mali suspectiores sunt, semperque iis aliena virtus formidulosa est. sed civitas incredibile memoratu1 est adepta libertate quantum brevi creverit: tanta cupido gloriae incesserat. iam primum iuventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usum militiae discebat, magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis lubidinem habebant. igitur talibus viris non labor insolitus, non locus ullus asper aut arduos erat, non armatus hostis formidulosus: virtus omnia domuerat. sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat: se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. laudis avidi, pecuniae liberales erant; gloriam ingentem, divitias honestas volebant. memorare possum, quibus in locis maxumas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbis natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret.2
그러나 그 시절부터 누구나 자신을 더 높이 치켜세우고 자신의 재능을 더 기꺼이 드러내기 시작했다. 왜냐하면 왕들에게는 악한 자들보다 선한 자들이 더 의심스럽기 마련이며, 그들에게 타인의 미덕은 언제나 두려운 법이기 때문이다. 그러나 자유를 얻은 후 국가가 짧은 시간 동안 얼마나 크게 성장했는지는 말로 다하기 믿기 힘들 정도이다. 그토록 거대한 명예에 대한 갈망이 그들을 덮쳤던 것이다. 이제 무엇보다 먼저 청년들은 전쟁을 견딜 수 있게 되자마자 진영에서의 노고를 통해 군무의 경험을 배웠으며, 창녀나 연회에서보다는 화려한 무기와 군마에서 더 많은 즐거움을 얻었다. 그러므로 그러한 사내들에게는 어떤 노고도 낯설지 않았고, 어떤곳도 거칠거나 험준하지 않았으며, 무장한 적도 두렵지 않았다. 용맹함이 모든 것을 정복했던 것이다. 그러나 그들 사이에서 가장 치열한 경쟁은 명예를 둘러싼 것이었다. 누구나 스스로 적을 치고, 성벽을 오르고, 그러한 업적을 세우는 동안 남들의 눈에 띄기를 재촉했다. 그들은 이것을 부(富)이자 좋은 평판이며 위대한 고귀함으로 여겼다. 그들은 찬사를 갈망했고 돈에는 관대했으며, 거대한 명예와 떳떳한 부를 원했다. 만일 그 일이 우리를 처음의 계획으로부터 너무 멀리 끌고 가지만 않는다면, 로마 인민이 어떤 곳에서 적의 막강한 군대를 적은 수의 무리로 격퇴했는지, 그리고 자연의 요새였던 어떤 도시들을 전투를 통해 함락시켰는지를 내가 열거할 수 있을 것이다.
Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex lubidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestumo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto minores tamen quam fama feruntur. sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. ita eorum qui fecere virtus tanta habetur, quantum eam verbis potuere extollere praeclara ingenia. at populo Romano numquam ea copia fuit, quia prudentissumus quisque maxume negotiosus erat, ingenium nemo sine corpore exercebat, optumus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari3 quam ipse aliorum narrare malebat.
하지만 진실로 운명은 모든 일에서 지배권을 행사한다. 운명은 진실에 따라서라기보다는 자신의 변덕에 따라 모든 일을 널리 알리거나 가려버린다. 내가 평가하기에 아테네인들의 업적은 충분히 위대하고 화려했지만, 명성으로 전해지는 것보다는 다소 미치지 못한다. 하지만 그곳에서 저술가들의 위대한 재능이 배출되었기 때문에, 온 세상에서 아테네인들의 행적은 가장 위대한 것으로 칭송받고 있다. 이처럼 위업을 이룬 자들의 미덕은, 탁월한 재능들이 그것을 언어로써 얼마나 드높일 수 있었는가에 비례하여 위대한 것으로 여겨진다. 하지만 로마 인민에게는 그러한 기회가 결코 없었다. 왜냐하면 가장 현명한 자가 언제나 가장 분주하게 실무에 종사했으며, 아무도 육체 없이 정신만을 단련하지 않았고, 가장 훌륭한 자들은 모두 말하기보다는 행동하기를, 자신의선행이 남들에 의해 칭찬받기를 스스로 남들의 선행을 이야기하는 것보다 더 원했기 때문이다.
Igitur domi militiaeque boni mores colebantur; concordia maxuma, minuma avaritia erat; ius bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat. iurgia discordias simultates cum hostibus exercebant, cives cum civibus de virtute certabant. in suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. duabus his artibus, audacia in bello, ubi pax evenerat aequitate, seque remque publicam curabant. quarum rerum ego maxuma documenta haec habeo, quod in bello saepius vindicatum est4 in eos, qui contra imperium in hostem pugnaverant quique tardius revocati proelio excesserant, quam qui signa relinquere aut pulsi loco cedere ausi erant; in pace vero quod beneficiis magis quam metu imperium agitabant et accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant.
따라서 평시에도 전시에도 훌륭한 품성이 함양되었다. 화합은 지극히 컸고 탐욕은 지극히 적었으며, 그들 사이에서 정의와 선은 법률에 의해서보다 본성에 의해 더 큰 힘을 발휘했다. 그들은 말다툼과 불화와 적대감을 적들과만 풀었고, 시민은 시민끼리 미덕을 두고 경쟁했다. 신들을 향한 간구에는 정성을 다해 화려했고, 가정에서는 검소했으며, 친구에게는 신의가 있었다. 이 두 가지 방책, 즉 전쟁에서의 대담함과 평화가 찾아왔을 때의 형평성으로써 그들은 자신과 국가를 돌보았다. 이것들에 대해 나에게는 가장 큰 증거들이 있으니, 곧 전쟁터에서 명령에 위배하여 적과 싸운 자들이나 철수 명령을 받고도 전장에서 너무 늦게 물러난 자들에게 벌이 내려진 적이, 군기를 버리거나 밀려나서 진지를 이탈한 자들에게 벌이 내려진 적보다 더 빈번했다는 사실이다. 또한 평시에는 공포보다 은혜로써 지배력을 행사했고, 피해를 입었을 때 보복하기보다 용서하기를 더 원했다는 사실이 그러하다.
Sed ubi labore atque iustitia res publica crevit, reges magni bello domiti, nationes ferae et populi ingentes vi subacti, Carthago aemula imperi Romani ab stirpe interiit, cuncta maria terraeque patebant, saevire fortuna ac miscere omnia coepit. qui labores, pericula, dubias atque asperas res facile toleraverant, iis otium divitiaeque, optanda alias, oneri miseriaeque fuere. igitur primo pecuniae, deinde imperi cupido crevit: ea quasi materies omnium malorum fuere.5 namque avaritia fidem probitatem ceterasque artis bonas subvortit; pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit. ambitio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clausum in pectore aliud in lingua promptum habere, amicitias inimicitiasque non ex re sed ex commodo aestumare, magisque voltum quam ingenium bonum habere. haec primo paulatim crescere, interdum vindicari; post ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas inmutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum.
그러나 노고와 정의로써 국가가 성장하고, 위대한 왕들이 전쟁으로 정복되었으며, 사나운 부족들과 거대한 민족들이 무력으로 굴복당하고, 로마 제국의 경쟁자였던 카르타고가 뿌리째 멸망하여 모든 바다와 땅이 열렸을 때, 운명은 사나워지고 모든 것을 뒤흔들기 시작했다. 노고와 위험, 불확실하고 가혹한 상황을 쉽게 견뎌냈던 자들에게는, 다른 상황이었다면 갈망했을 여가와 부가 오히려 짐이 되고 비참함의 원인이 되었다. 그리하여 먼저 돈에 대한 갈망이, 다음으로는 지배권에 대한 갈망이 커졌다. 이것들은 모든 악행의 이른바 원료가 되었다. 탐욕은 신의, 정직, 그리고 다른 훌륭한 덕목들을 전복시켰기 때문이다. 이것들을 대신하여, 탐욕은 오만과 잔혹함, 신들을 경시함, 그리고 모든 것을 판매할 수 있는 것으로 간주함을 가르쳤다. 야망은 많은 인간들이 거짓된 자가 되도록 강요했고, 가슴속에 품은 생각과 혀에 올리는 말을 다르게 만들었으며, 우정과 적대감을 사실이 아니라 편의에 따라 평가하게 했고, 훌륭한 성품을 지니기보다 훌륭한 얼굴빛(표정)을 꾸미게 했다. 이러한 악덕들은 처음에는 서서히 자라났고 때로는 처벌받기도 했다. 그러나 나중에 전염병 같은 감염이 침투하자 국가는 완전히 달라졌으며, 지배권은 가장 정의롭고 훌륭했던 상태에서 잔혹하고 견딜 수 없는 것으로 변했다.
- 7.3memoratu
memoratu는 형용사 incredibile을 수식하는 동사 memoro의 탈격 목적분사(supine)이다. adepta libertate는 독립 탈격 구문을 이루고 있으며, 형식수동동사(deponent) adipiscor의 완료분사 adepta가 여기서는 수동의 의미("자유를 얻었을 때")로 사용되었다.
- 7.7memorare possum ... ni ... traheret
혼합 조건문. 귀결절의 주동사 possum은 직설법 현재형으로 실제적인 능력("열거할 수 있다")을 나타내는 반면, 조건절 ni ... traheret는 접속법 미완료 과거형으로 현재 사실과 반대되는 가정을 나타낸다. 이를 통해 "이 일이 우리를 처음에 하려던 일에서 너무 멀리 끌고 가지만 않는다면, 지금 그것들을 열거할 수 있을 텐데(실제로는 끌고 가기 때문에 하지 않는다)"라는 뉘앙스를 표현한다.
- 8.5sua ab aliis bene facta laudari
동사 malebat("~을 더 원했다")의 지배를 받는 대격 부정사 구문. 수동 부정사 laudari의 의미상 주어는 대격인 sua ... bene facta("자신의 선행")이다. 이는 뒤이어 나오는 능동 부정사 narrare("이야기하다")의 의미상 주어(생략된 대격 대명사가 주절의 주어인 optumus quisque에 일치하여 주격 ipse로 강조됨)와 대조를 이룬다.
- 9.4vindicatum est
비인칭 수동태 구문("처벌이 내려졌다"). in eos는 처벌의 대상을 나타낸다. 선행하는 quod는 주절의 haec("가장 큰 증거들")의 구체적 내용을 동격으로 이끄는 명사절이다.
- 10.3ea quasi materies omnium malorum fuere
중성 복수 지시대명사 ea는 직전 문장에서 언급된 두 가지 욕망(pecuniae cupido와 imperi cupido)을 가리킨다. 주격 보어인 단수 명사 materies에 수 일치를 시키지 않고, 지시 대상의 복수성에 끌려 복수형을 유지하고 있으며, 동사 역시 복수형인 fuere(= fuerunt)가 사용되었다.
